In de wet staat dat zorgverzekeraars verplicht zijn om informatie openbaar te maken over de producten en diensten die zij aanbieden. Dit moet zodanig gebeuren dat consumenten gemakkelijk een vergelijking kunnen maken. De informatie moet in ieder geval bestaan uit de premie en de kwaliteit van de producten en diensten. Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is er op het gebied van transparantie door zorgverzekeraars ruimte voor verbetering. De NZa heeft in 2010 de tweede versie van een richtsnoer opgesteld om de informatieverstrekking aan consumenten te verbeteren. Met dit richtsnoer geeft de NZa aan welke informatie zorgverzekeraars minimaal moeten verstrekken.

Consumenten moeten een weloverwogen keuze kunnen maken tussen verschillende zorgverzekeraars. Daarvoor moeten zij beschikken over heldere informatie over de verschillende polissen. Inzicht daarin is niet alleen belangrijk om te komen tot een goede keuze van een polis, maar ook als het onverhoopt tot een geschil komt tussen de consument en zijn verzekeraar. Uitgangspunt moet daarom zijn dat zorgverzekeraars volledig transparant zijn over de diensten en producten die zij bieden. Dat is extra belangrijk voor chronische patiënten, omdat zij vaker en langer gebruik maken van geneesmiddelen.

Vergoeding van geneesmiddelen
Voor geneesmiddelen geldt dat deze door zorgverzekeraars helemaal, gedeeltelijk of niet worden vergoed. Dat kan per zorgverzekeraar verschillen. Ook zijn er zorgverzekeraars die van alle geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof slechts het middel van één fabrikant vergoeden. Voorts kunnen zorgverzekeraars afspraken maken met artsen over het voorschrijven. Het is belangrijk dat consumenten goed geïnformeerd zijn over dit soort verschillen tussen de verzekeraars en polissen.
Om bij te dragen aan de transparantie over de verschillen tussen zorgverzekeraars voor wat betreft de vergoeding van geneesmiddelen, heeft Nefarma in 2008 een speciale website laten vervaardigen (www.mijnmedicijnvergoeding.nl)

Beleid en afspraken
Zorgverzekeraars maken afspraken met zorgaanbieders over geneesmiddelen. Dat kunnen contractuele afspraken zijn met huisartsen over het voorschrijfbeleid, of met apothekers over vervanging van merkgeneesmiddelen door merkloze geneesmiddelen. Deze afspraken worden vastgelegd in de medewerkersovereenkomsten. De inhoud ervan is vaak niet bekend, terwijl ze wel invloed hebben op de vraag welk geneesmiddel de patiënt mee naar huis krijgt.

De meeste zorgverzekeraars hanteren een vorm van preferentiebeleid (zie ook Nefarma’s visiedocument Preferentiebeleid). Zij wijzen dan binnen een werkzame stof, toedieningsvorm en sterkte één geneesmiddel aan dat ze vergoeden. Er zijn verzekeraars die dit beleid voeren voor tientallen werkzame stoffen. Daarnaast is het mogelijk dat zorgverzekeraars apothekers één prijs per receptregel bieden waarvoor de apotheker geneesmiddelen moet leveren. Voor een consument is het van belang dat duidelijk is of, op welke wijze en voor welke werkzame stoffen een zorgverzekeraar een preferentiebeleid voert. Dat kan namelijk consequenties hebben voor de vergoeding van het geneesmiddel dat hij of zij verstrekt krijgt.

De overheid heeft voor 2011 voor 46 productcategorieën van geneesmiddelen nadere voorwaarden gesteld om voor vergoeding in aanmerking te komen. Om te toetsen of aan deze voorwaarden is voldaan, kunnen zorgverzekeraars bepalen dat de arts een artsenverklaring bij het recept voegt, indien hij een van die middelen voorschrijft. De verzekeraar bepaalt door wie deze artsenverklaring wordt beoordeeld; hij kan dit zelf doen of het aan de apotheek overlaten. Dit wordt het machtigingenbeleid genoemd.

Naast de polisvoorwaarden, die bij de verzekering horen, is een apart reglement voor de farmaceutische zorg van toepassing. In dit farmaceutisch reglement wordt toegelicht welke nadere voorwaarden de zorgverzekeraar aan de farmaceutische zorg stelt. Het vermeldt bijvoorbeeld bij welke middelen vooraf toestemming van de zorgverzekeraar moet worden gevraagd. Ook staat er vaak in hoe lang de periode van de behandeling mag zijn waarvoor geneesmiddelen maximaal mogen worden verstrekt. Consumenten moeten tijdig over het farmaceutisch reglement kunnen beschikken, zodat zij hun keuze kunnen baseren op volledige informatie.

Waarom is transparantie van belang voor …

… de patiënt
Om gebruik te kunnen maken van diensten en producten in de gezondheidszorg (waaronder geneesmiddelen) willen consumenten vanzelfsprekend de polis die het beste aansluit op hun individuele behoeften. Alleen op basis van duidelijke en overzichtelijke informatie kunnen zij een weloverwogen keuze maken. Het beleid van zorgverzekeraars en de afspraken die zij met andere partijen maken, zijn van invloed op welk geneesmiddel de patiënt ontvangt en op de vraag of en in welke mate het wordt vergoed. Goede en transparante informatieverstrekking door de zorgverzekeraar is daarom van belang. Daarnaast moet een consument weten wat hij koopt, zodat duidelijk is of hij waar voor zijn geld krijgt. Als hij het niet eens is met de zorgverzekeraar, kan hij zich op basis van duidelijke informatie beter verweren.

… de zorgaanbieder en de apotheker
Het beleid van zorgverzekeraars is eveneens van invloed op zorgaanbieders en apothekers. Soms worden afspraken met deze partijen gemaakt en soms moeten zij het beleid uitvoeren waarvoor de zorgverzekeraar heeft gekozen. Om aan de consument/patiënt uit te kunnen leggen waarom dat beleid of die afspraken leiden tot het verstrekken van bepaalde middelen, kunnen zij niet zonder duidelijke informatie van de zorgverzekeraars.