De hoeveelheid onderschepte vervalste geneesmiddelen in de Europese Unie is de afgelopen jaren schrikbarend toegenomen. Hoewel de problemen nog altijd het grootst zijn in ontwikkelingslanden, staan ook de buitengrenzen van Europa, waaronder bijvoorbeeld de luchthaven Schiphol en de haven van Rotterdam, in toenemende mate onder druk. Vooral internet vormt een belangrijke bron voor de verspreiding van geneesmiddelen die niet aan de internationale standaarden voldoen.

Vervalste geneesmiddelen vormen een ernstig gevaar voor de volksgezondheid. Het gebruik ervan kan leiden tot gezondheidsschade voor de patiënt, met in het uiterste geval de dood tot gevolg. Daarnaast ondermijnen vervalsingen het vertrouwen in de gezondheidszorg in het algemeen en geneesmiddelen in het bijzonder. Nefarma vindt dat maximale inspanning moet worden geleverd door alle betrokken partijen om de opmars van vervalste geneesmiddelen te stoppen. Samenwerking tussen overheden, douane- en inspectiediensten, fabrikanten, groothandels, apothekers én patiënten is daarbij cruciaal. De nadruk moet daarbij liggen op producten die niet via de reguliere kanalen, maar met name via internet bij de patiënt komen.

Terminologie
Nep, namaak, counterfeit, vervalst: verschillende termen worden door elkaar gebruikt om vervalste geneesmiddelen aan te duiden. Nefarma kiest voor de term ‘vervalst’, omdat in dat begrip de diverse ‘gedaanten’ worden samengepakt. Vervalste geneesmiddelen kunnen giftige bestanddelen bevatten. Een andere mogelijkheid is dat zo’n product geen, onvoldoende, te veel of ándere werkzame stoffen bevat, hetgeen ook (erg) schadelijk voor de patiënt kan zijn. Vaak lijken vervalste geneesmiddelen op het eerste oog sprekend op het originele product en in veel gevallen is het voor leken vrijwel onmogelijk om een vervalst geneesmiddel te onderscheiden van een origineel medicijn.

Hoe werkt het?
Vervalste geneesmiddelen worden verhandeld via diverse kanalen, waaronder internet. Recente onderzoeken tonen aan dat zelfs meer dan zestig procent van de via internet verhandelde geneesmiddelen vervalst is. Dat maakt dat preventieve maatregelen zich in eerste instantie op dat kanaal moeten richten.
Niet exclusief, want internet is weliswaar het belangrijkste, maar zeker niet het enige kanaal waarlangs vervalste geneesmiddelen patiënten kunnen bereiken. Het aantal keer dat in Nederland vervalste medicijnen in het reguliere distributiesysteem zijn aangetroffen, is vooralsnog uitermate beperkt. Anderzijds geldt hier, net als bij andere illegale praktijken, dat het grootste deel van deze handel zich mogelijk aan het oog van de buitenwereld onttrekt. Om het vertrouwen in dat reguliere distributiesysteem, dus via de apotheken, in stand te houden, is maximale behoedzaamheid bij alle partijen een absolute vereiste.

Welke taken hebben …

… bedrijven
Om de bewustwording bij consumenten te vergroten, is in eerste instantie belangrijk dat de problematiek rond vervalsingen voldoende aandacht krijgt. Bedrijven kunnen daarin een grote rol vervullen. Vanzelfsprekend moeten zij direct aan de bel trekken zodra ze het vermoeden hebben dat van hun geneesmiddelen vervalsingen in omloop zijn. Verder kunnen technische maatregelen de opsporing van vervalste geneesmiddelen vergemakkelijken en ondersteuning bieden bij het analyseren van in beslag genomen producten. De op Europees niveau verenigde farmaceutische bedrijven werken aan een testproject voor de invoering van een zogeheten ‘blokjescode’. Met behulp van moderne middelen worden unieke veiligheidskenmerken aan producten toegevoegd om elke individuele verpakking van geneesmiddelen te controleren op echtheid.

… overheden/opsporingsdiensten
Ook voor de overheid is een belangrijke taak weggelegd in het bewustmaken van patiënten/consumenten van het bestaan en de risico’s van vervalste geneesmiddelen. In Nederland is het ministerie van Volksgezondheid gestart met een campagne, met name gericht op internetgebruikers, om dat bewustzijn te vergroten. In samenwerking met andere partijen, waaronder ook de farmaceutische sector, wordt gewerkt aan voortzetting en uitbreiding van dat proces. Voorts ligt op het gebied van opsporing en bepaling van de strafmaat een belangrijke taak voor de nationale overheid(sdiensten). In internationaal verband moeten overheden de wereldwijde samenwerking op dit gebied verder verbeteren. Los daarvan moet de Europese Unie en de lidstaten zorgen voor een betere controle aan de buitengrenzen.

… apotheken
Apotheken vormen in de meeste gevallen een soort van laatste ‘poortwachter’ voordat geneesmiddelen bij de patiënt terechtkomen. Zij hebben dus een belangrijke taak in het voorkomen dat vervalste geneesmiddelen de patiënt bereiken. Invoering van de genoemde blokjescode kan deze controletaak van de apotheker verder vereenvoudigen.

… patiënten/consumenten
Patiënten hebben in eerste instantie een eigen verantwoordelijkheid om geen gezondheidsrisico’s te nemen met bestellingen via potentieel onbetrouwbare websites. Omdat zo’n groot deel van de via internet aangeboden geneesmiddelen vervalst is, is waakzaamheid geboden. Een probleem is dat er nog geen betrouwbaarheidskeurmerk is voor websites die geneesmiddelen aanbieden. Het beste advies luidt om gebruik te maken van de reguliere distributiekanalen en geneesmiddelen bij de apotheek te halen.