Dankzij geneesmiddelen is in de afgelopen decennia grote vooruitgang geboekt bij de bestrijding van ziekten en de verbetering van behandelingen. Dat levert de gemeenschap veel geld op. Geneesmiddelen dragen echter niet alleen bij aan de verbetering van de gezondheid van mensen; ze verhogen ook het welzijn en stimuleren de economie van een land. Toch ligt de nadruk bij beleidsmakers en politici vaak op de kosten van geneesmiddelen en veel minder op de verworvenheden en de opbrengsten. Dat komt omdat de uitgaven aan geneesmiddelen voor het grootste deel tot de collectieve lasten behoren. Voor een eerlijke beoordeling moeten de kosten van geneesmiddelen veel nadrukkelijker worden bezien in relatie tot de baten.
De hoeveelheid gebruikte geneesmiddelen is dit jaar in Nederland met 4 procent toegenomen. Het aantal nieuw geïntroduceerde geneesmiddelen groeide met 2 procent ten opzichte van een jaar eerder. Toch nemen de uitgaven aan receptgeneesmiddelen af. Dat komt door afspraken over prijsverlagingen die betrokken partijen hebben gemaakt voor producten waarop geen patent meer rust (transitieakkoord). Ook het preferentiebeleid van sommige zorgverzekeraars heeft bijgedragen aan de kostendaling. De jaaromzet van receptgeneesmiddelen bedroeg in april 2009 ruim 4,8 miljard euro. Daarmee maakt deze post minder dan 9 procent uit van de totale uitgaven aan de zorg in Nederland.
Nederland zuinig met geneesmiddelen
Ten opzichte van andere landen is Nederland zuinig met geneesmiddelen. De jaarlijkse uitgaven per hoofd van de bevolking bedragen 336 euro per jaar. Dat ligt 12 procent onder het West-Europese gemiddelde van 382 euro. Frankrijk heeft met 506 euro de hoogste uitgaven per hoofd van de bevolking. Dit heeft te maken met enerzijds de cultuur (Nederlanders slikken niet graag medicijnen) en anderzijds een terughoudend voorschrijfbeleid van de Nederlandse artsen. Uit doelmatigheidsoverwegingen schrijven zij bovendien voor meer dan de helft generieke geneesmiddelen voor.
Welke baten hebben geneesmiddelen voor …
… de gezondheid
Geneesmiddelen verhelpen, vertragen of voorkomen verergering van klachten. Daarmee kunnen ziekenhuisopnames uitgesteld en zelfs vermeden worden. In de bijlage staat een uitgebreid overzicht van de opbrengsten dankzij geneesmiddelen; hieronder een kleine opsomming:
· HIV/aids was tot voor kort een dodelijke ziekte (sterfte vroeger binnen twee jaar) en is nu een chronische ziekte;
· Verbeterde oncologische therapieën hebben ertoe geleid dat ruim 62 procent van de kankerpatiënten de ziekte inmiddels overleeft. In EU-landen waar nieuwe oncologische diagnostiek en behandelingen beschikbaar zijn, is de sterfte ten gevolge van kanker lager dan in de landen waar deze niet beschikbaar zijn;
· Behandeling van hart- en vaatziektes voorkomt het overlijden van miljoenen mensen;
· De hedendaagse maagzuurremmers voorkomen veel operaties;
· De verschillende insulines voorkomen veel doden en complicaties ten gevolge van diabetes;
· Moderne antivirale geneesmiddelen worden ingezet als redders tegen pandemische griep;
· Geneesmiddelen voor de behandeling van astma hebben het aantal ziekenhuisopnames onder kinderen drastisch verminderd en het schoolverzuim teruggebracht van 1 tot 0,4 dag per patiënt.
Naast nieuwe geneesmiddelen dragen stapsgewijze verbeteringen ertoe bij dat artsen hun patiënten op maat kunnen behandelen. Daar zijn lang niet altijd revolutionaire verbeteringen voor nodig. Vaak zorgen de verbeterde effectiviteit, aangenamere toedieningsvormen (eenmaal daags in plaats van viermaal daags slikken) of verminderde bijwerkingen voor verbetering van de therapietrouw en daarmee van het resultaat van de behandeling. Bovendien leiden stapsgewijze innovaties weer tot nieuwe doorbraken.
… de economie
Ook economisch gezien leveren geneesmiddelen een belangrijke bijdrage aan de samenleving. Onderzoek heeft aangetoond dat voor elke dollar aan geneesmiddelenuitgaven 6 dollar wordt bespaard aan overige kosten in de gezondheidszorg (waarvan 70 procent aan ziekenhuiszorg).
Daarnaast kunnen geneesmiddelen mensen helpen om langer en in een betere conditie te blijven deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Er is minder verzuim van school of werk en de kwaliteit van leven is beter. Moderne geneesmiddelen tegen migraine zorgen bijvoorbeeld dat een werknemer binnen twee uur weer kan werken. Zonder deze middelen lukt dat slechts bij 10 procent van de met migraine kampende werknemers. Ook bij veel andere chronische aandoeningen, zoals astma, COPD, diabetes en depressie, zorgen geneesmiddelen ervoor dat iemand snel weer aan het arbeidsproces kan deelnemen. De besparingen kunnen oplopen tot meer dan duizend euro per persoon per jaar.
… onderzoek en innovatie
Als de uitgaven aan research & development maatgevend zijn voor het innovatieve gehalte, mogen de farmaceutische bedrijven in Europa zich met afstand de meest innovatieve industrie noemen. Van de totale uitgaven wordt 15 tot 20 procent besteed aan research & development. Chemische bedrijven zitten rond de 3 tot 4 procent. Voedingsbedrijven als Unilever en Nestlé besteden tussen de 2 en 3 procent aan onderzoek en ontwikkeling; medisch-technische bedrijven als Philips en DSM tussen de 5 en 7 procent. Met al dat onderzoek is hoogwaardige werkgelegenheid gemoeid, niet alleen bij de bedrijven zelf, maar ook bij de toeleveranciers, universitaire centra en ziekenhuizen.