Laaggeletterdheid

Brede alliantie komt op voor gezondheidsvaardighedenVerbetering van de zorg voor de 1,5 miljoen laaggeletterden in ons land. Dat is het doel van het actieprogramma Gezondheidsvaardigheden van het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ). Nefarma heeft via een intentieverklaring deze doelstelling onderschreven en zal met andere partijen in de zorg bijdragen aan de verwezenlijking ervan. Het NIGZ wil via een brede coalitie van partners het probleem van de laaggeletterdheid en het gebrek aan gezondheidsvaardigheden op de maatschappelijke agenda zetten.

In dit dossier komen betrokkenen uit verschillende hoeken aan het woord. Initiatiefneemster Loes Singels van het NIGZ legt uit wat het probleem is. Dicky Gingnagel heeft suikerziekte en legt uit waarom hij als laaggeletterde vaak moeite had met het begrijpen en interpreteren van de informatie die hij van zijn arts kreeg of die hij aantrof bij zijn geneesmiddelen. Robert Berkelbach van der Sprenkel van MSD zet uiteen wat een farmabedrijf kan doen om de problemen te beteugelen en taalwetenschapper Henk Pander Maat, die zich gespecialiseerd heeft in bijsluiterteksten, legt uit hoe bijsluiters kunnen bijdragen aan meer begrip bij patiënten die moeite hebben met lezen en schrijven.

Brede alliantie

Een brede coalitie van organisaties heeft zich verenigd in de Alliantie Gezondheids-vaardigheden, die door het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziekte-preventie (NIGZ) in het leven is geroepen. Onder meer patiëntenorganisaties, huisartsen, zorgverzekeraars en farmaceutische bedrijven delen hun kennis en ervaring om gezondheidsinformatie voor zoveel mogelijk mensen van alle niveaus toegankelijk te maken.

Concrete tips

Er zijn voldoende manieren om bijsluiters op simpele wijze te vereenvoudigen, zo blijkt uit onderzoek van onder meer de Universiteit Utrecht. Een paar voorbeelden:

• gebruik regelmatig een kopje
• zet opsommingen in een lijstje
• geef heldere adviezen zonder slagen
   om de arm
• zet het advies aan het begin en niet
   aan het eind van de alinea

Taak voor de arts

Wat kan een arts zelf doen wanneer een patiënt moeite heeft hem of haar te begrijpen? Het NIGZ heeft verschillende tips, waarvan we er een paar op een rijtje zetten:

• langzaam praten en de tijd nemen
   voor het gesprek
• medische terminologie vermijden
• het gesprek ondersteunen met
   visuele middelen
• niet te veel informatie in één keer
   geven
• het begrip van de patiënt toetsen
   door terug te vragen wat zojuist
   uitgelegd is

Loes Singels

In de meeste gevallen gaat het goed en begrijpt de patient wat een dokter bedoelt. De medicatie is duidelijk, afspraken zijn begrijpelijk en een kuur wordt afgemaakt. Toch zijn er nog zeker 1,5 miljoen potentiële patienten in Nederland die niet begrijpen wat een arts bedoelt omdat ze zeer slecht lezen en schrijven. “Daar gaan we wat aan doen,“ zegt Loes Singels van het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering (NIGZ).

Henk Pander Maat

“Bijsluiters kunnen makkelijk eenvoudiger. Wie meer kopjes opneemt, opsommingen in lijstjes zet en zo concreet mogelijke adviezen geeft, bereikt al veel. Dergelijke simpele aanpassingen geven meer mensen toegang tot de medische zorg”, zegt Henk Pander Maat, senior docent-onderzoeker bij de faculteit Nederlands van de Universiteit Utrecht.

Robert Berkelbach van der Sprenkel

“Anderhalf miljoen mensen in Nederland die niet kunnen lezen wat een arts ze schriftelijk adviseert en geneesmiddelenadviezen niet begrijpen: dat kan niet. Het is hoog tijd dat er meer aandacht gaat naar ongeletterden in de zorg. Zij worden er letterlijk beter van als wij anders communiceren.” Dit zegt Robert Berkelbach van der Sprenkel, manager public affairs van MSD.

Dicky Gingnagel

Dicky Gingnagel was jarenlang laaggeletterd. Al op de basisschool liep hij achterstand op. “Ik had vaak bronchitis en met meer dan dertig leerlingen in één klas kreeg ik onvoldoende aandacht. Pas nu durf ik een arts vragen te stellen. Ik heb suikerziekte en dus is het belangrijk dat ik mijn arts begrijp.”