Toekomst

Sommige analisten hebben een duidelijke, maar sombere boodschap: farmabedrijven in de traditionele vorm hebben hun langste tijd gehad. Er zitten te weinig nieuwe, baanbrekende nieuwe middelen in de pijplijn. De toekomst van de geneesmiddelen ligt bij biotechnologische producten, die door heel andersoortige organisaties ontdekt, ontwikkeld en op de markt gebracht worden. Andere analisten komen tot andere conclusies. Er is wel degelijk een prima toekomst weggelegd voor de bestaande concerns, zolang die zich maar aanpassen aan de nieuwe tijdgeest. De kennis en kunde uit die bedrijven biedt een goede basis, ook in een veranderende wereld.
Dezelfde toekomst, dezelfde kennis en toch uiteenlopende vooruitblikken. Reden genoeg om twee visies naast elkaar te zetten en met elkaar te confronteren. Aan het woord twee farmavolgers: Arwin van der Linden en Manuel Voll.

Overige dialogen

Arwin van der Linden (PriceWaterhouseCoopers)

Diversifiëren of federaliseren. Die twee opties hebben farmaceutische bedrijven volgens PricewaterhouseCoopers als zij ook in de toekomst succesvol willen blijven. PwC analyseert de ontwikkelingen in de gezondheidszorg in het algemeen en de farmaceutische industrie in het bijzonder. Arwin van der Linden is bij zijn bedrijf ‘pharma & life science leader’ in Nederland. “Samenwerking is het sleutelwoord voor het komende decennium”, vat hij de belangrijkste uitkomst samen.

“En dan niet samenwerking op de traditionele manier, waarbij bedrijven projecten doen met universiteiten en biotechnologische bedrijven, maar altijd zelf in de lead blijven. Nu moeten ze dat veel holistischer gaan benaderen. De vraag moet zijn: hoe kunnen wij samen met andere partijen waarde toevoegen? Al die partijen richten zich vervolgens op hun eigen onderdeel. Opgeteld leiden die onderdelen tot verwezenlijking van één gezamenlijk doel: het wegnemen of beter behandelbaar maken van een ziektebeeld, in het belang van de patiënt.”

Volgens Van der Linden is deze ‘federatieve samenwerking’ wezenlijk anders dan wat we tot nu toe in de gezondheidszorg gewend zijn. Het Top Instituut Pharma, waarin overheid, kennisinstellingen en bedrijven gezamenlijk activiteiten uitvoeren, beschouwt hij als een interessant en veelbelovend startpunt. “TI Pharma richt zich nu vooral op het begin van de keten, op de onderzoekskant. Als zo’n initiatief de kans krijgt echt volwassen te worden, sluiten vanzelf andere partijen zich aan.” In het creëren van die federaties vervult de overheid een voorname rol. “De overheid kan via het gericht inzetten van budgetten de industrie ‘shapen’. Focus aanbrengen en vervolgens ook vertrouwen kweken door voor de lange termijn te investeren. Die focus is er nu nog veel te weinig.”

Aan de voorspellingen van PwC ligt een uitgebreide analyse van de ontwikkelingen in de gezondheidszorg ten grondslag. Dat de vraag naar zorg toeneemt en de kosten stijgen, zijn vaste gegevens. Landen ontwikkelen zich, mensen blijven langer leven, de markt wordt groter. “Ondanks dit soort ontwikkelingen moeten we vaststellen dat de financiële performance van farmabedrijven tussen 2000 en 2007 zwaar tegenviel. Die teleurstellende groei verklaart Van der Linden aan de hand van niet-waargemaakte beloftes op r&d-gebied. Er is wel in geïnvesteerd, maar daar is bij lange na niet voldoende uitgekomen. Omdat patenten verlopen en generieke alternatieven op de markt komen, vervalt in de komende jaren, tot 2015, nog eens 16 miljard euro aan omzet. Nieuw is dat, in tegenstelling tot de afgelopen decennia waarin het onderzoek hoofdzakelijk gericht was op ‘grote’ ziektes en aandoeningen, er nu een ommezwaai moet worden gemaakt naar kleinere specialisaties. “Bedrijven moeten weg van die benadering en zich veel meer richten op de kleinere, weerbarstige ziektebeelden. Eigenlijk is die shift te laat gemaakt. Voor de sales- en marketingafdelingen breken andere tijden aan, meent hij. “De tijd van de artsenbezoekers is wel zo’n beetje voorbij. Er is steeds meer specialistische kennis nodig en dat betekent dat sales forces er anders uit gaan zien. Kleiner, en van hoger niveau.”

Naast de federatieve insteek voorziet Van der Linden nog een tweede mogelijkheid: diversifiëren. “Deze vorm is alleen voor de allergrootste bedrijven weggelegd”, zegt Van der Linden. “Er blijven er slechts enkele over die dat zullen kunnen. De huidige consolidatieslag neemt daarop al een voorschot. Maar die is nu nog voornamelijk ingegeven door de lege pijplijnen – toch weer dat korte-termijnverhaal."

Manuel Voll (Annalise Market Intelligence)

Niet veel meer dan twee handen vol grote spelers beheersen de internationale farma van de toekomst. Allemaal zullen zij gespecialiseerd zijn in een select aantal therapeutische behandelgebieden. Die voorspelling doet farmakenner Manuel Voll.

Afkomstig uit de industrie (hij werkte onder meer bij Schering-Plough, Organon en Bristol-Myers Squibb) beschikt hij over veel inside-informatie en is hij goed op de hoogte van de strategische mogelijkheden zoals die binnen de bedrijven worden bekeken. “De analyse klopt, maar wat ik lees in de rapporten van PWC zijn ontwikkelingen die op veel plaatsen al lang in gang zijn gezet. Men beschrijft zaken die al volop in gang zijn gezet en kijkt niet echt vooruit.”

Volls benadert de toekomst vanuit een wat andere invalshoek. De evolutietheorie speelt daarin een grote rol. “In 2020 ziet de farmawereld er wat oligopolistischer uit. Er is nog een klein aantal spelers; mijn inschatting is dat een tiental grote bedrijven overblijft. Het past in de gedachte van evolutie. De farmabedrijven die zich het beste aanpassen aan de nieuwe omstandigheden, zullen uiteindelijk overleven.” En die aanpassing is al volop gaande, zegt Voll. “Nu zie je al dat grotere bedrijven kleine, veelbelovende firma’s opkopen, samenwerkingsverbanden aangaan en die als een soort parelketting aan elkaar rijgen. Uiteindelijk is dat in het voordeel van de patiënt omdat dan alle beschikbare kennis en middelen gebundeld zijn.”

“In de farmatoekomst staat de patiënt centraal, veel meer dan nu”, zegt Voll. “Uiteindelijk worden bedrijven niet gedreven door de patiënt, maar door de aandeelhouderswaan van de dag. Natuurlijk moet je winst maken om te overleven. Zonder oog voor je winstgevendheid breng je je voortbestaan als bedrijf in gevaar. Maar om uiteindelijk echt te overleven, moet je volledig vanuit de patiënt redeneren. R&D-inspanningen moeten meer dan ooit gericht zijn op individualisering van therapie.”
Wat mensen echt willen, is zo leuk en zo gezond mogelijk oud worden, vervolgt Voll. “Daar moet je je dus op richten. De overheid zal altijd wat te zeggen willen houden over volksgezondheid en dus ontstaat nooit echt volledig vrije mededinging. Mensen raken nooit gewend aan het idee dat ze moeten betalen voor wat ze aan zorg gebruiken. Er is geen mechanisme dat daarvoor zal zorgen zolang de overheid een vinger in de pap houdt.”

Wat bedrijven in de farma zéker nodig hebben, is een groter zelfbewustzijn. “Besef dagelijks dat je een wereld van verschil kan betekenen in het leven van patiënten en hun families.