Preferentiebeleid

Sommigen reppen van een oorlog, of toch op z’n minst een veldslag tussen de verschillende partijen in de zorg. De verhoudingen tussen sommige verzekeraars en apothekers staan fors onder druk door het preferentiebeleid. Dat ‘voorkeursbeleid’ komt erop neer dat zorgverzekeraars van een groep geneesmiddelen die dezelfde werkzame stof bevatten, alleen nog de goedkoopste variant vergoeden. Tenzij er volgens de arts een medische noodzaak is om een duurdere variant voor te schrijven.
Waar de ene verzekeraar het beleid omarmt, ziet de ander er weinig heil in. Twee oud-politici, Melanie Schultz (VVD) en Roger van Boxtel (D66), bepalen tegenwoordig het beleid bij zorgverzekeraars Achmea en Menzis. De een als directeur Zorginkoop, de ander als bestuursvoorzitter. In hun visie op het preferentiebeleid staan ze lijnrecht tegenover elkaar.

Melanie Schultz (Achmea)

Voor Zilveren Kruis Achmea was het een uitgemaakte zaak om geen preferentiebeleid te voeren. Een bewuste keus, gebaseerd op een strategie die gericht is op gezondheid en vitaliteit, zegt directeur Zorginkoop Melanie Schultz van Haegen. “We willen sámen met andere partijen de zorg verbeteren. Dan heeft het geen zin om zorgaanbieders op de kast te jagen.”

Iedere speler in de keten moet zijn taak optimaal kunnen uitvoeren, uitgaande van de eigen professionaliteit.
“Zorginkoop is niet alleen een discussie over de prijs. Wij willen niet op de stoel van de zorgaanbieder gaan zitten. Wat mij betreft ligt de deskundigheid rondom medicijngebruik bij apotheker en huisarts. Tegen labelpreferentie zeggen wij om die reden nee.”
Schultz vindt dat aan het preferentiebeleid positieve kanten, maar ook grote nadelen kleven. “Wij willen, naast het belang van onze verzekerden en kostenbeheersing in de zorg, ook rekening houden met de effecten van ons beleid op apothekers en farmaceutische bedrijven. Apothekers en groothandelaren blijven door labelpreferentie met voorraden zitten. Het leidt economisch gezien niet tot de beste situatie. Het is slecht voor het onderlinge vertrouwen en dat is niet in het belang van verzekerden. Je weet niet wat het betekent voor de therapietrouw. Wat doet een patiënt die eerst een roze doosje krijgt en dan weer een blauwe?”

Zilveren Kruis Achmea hanteert een ‘laagste-prijsgarantie’. Dat biedt in de ogen van deze verzekeraar meer keuzevrijheid voor de behandelaar en de apotheker. Lekker makkelijk, zeggen critici, want zo profiteren klanten van de prijsdalingen die het gevolg zijn van het preferentiebeleid dat ándere zorgverzekeraars voeren. Schultz spreekt dat tegen: “Voorafgaand aan de introductie van de labelpreferentie waren we in vergevorderd stadium om in overleg met de betrokken partijen tot een ander systeem te komen. Daarmee konden we wel veel zorgkosten besparen, maar hadden we niet de oorlog gehad die de preferentieverzekeraars nu hebben. Die modellen hebben het niet gehaald omdat ánderen het uiteindelijk niet wilden.”
Is echte prijsconcurrentie denkbaar? “Er zijn verzekeraars die nadenken over individuele onderhandelingen aan de achterdeur”, weet Schultz. “Je moet dan voor elk middel een prijs afspreken. We geven apothekers de ruimte om naar eigen goeddunken te handelen en bieden gelijkblijvende opbrengsten. Het surplus besteden we aan zorgvernieuwende projecten waarmee we naast ons reguliere werk meer doen om de kwaliteit van de zorg te verbeteren.”
Dat zorgverzekeraars verschillen in hun beleid, vindt Schultz het aantrekkelijke van de Zorgverzekeringswet. “Daarom ben ik ook tegen de Kamermotie die erop is gericht dat verzekeraars worden beloond voor hun preferentiebeleid. Als je dat doet, zullen anderen het jaar erop meteen volgen. Dan wordt alles weer één pot nat.”

Leer elkaar kennen en wissel ideeën uit, is de Schultz’ oproep aan het veld. En daarbij geldt de aloude regel: wie niet sterk (lees: groot) is, moet slim zijn. “Het gaat ons toch allemaal om de gezondheid van de patiënten?"

Roger van Boxtel (Menzis)

Van Boxtel begrijpt best dat het preferentiebeleid pijn doet bij sommige partijen. Dat hoort er nu eenmaal bij als je bestaande marktverhoudingen doorbreekt. Maar: “Wij geven op deze manier adequaat invulling aan onze nieuwe positie en aan de wens om tot meer marktwerking te komen in de gezondheidszorg.”

De hoge kortingen en bonussen in de farmaceutische keten waren Roger van Boxtel ten tijde van zijn entree bij Menzis, een jaar of vijf, zes geleden, een doorn in het oog. “Wij wilden iets compenseren dat tien jaar geleden door de politiek zelf in het leven is geroepen en volledig uit zijn voegen is gegroeid. Ik heb niks tegen farmaceuten, apothekers of groothandels, ik ben warm voorstander van onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen. Maar we hebben wél een einde willen maken aan die honderden miljoenen euro’s aan bonussen en kortingen. Het is de ultieme vorm van marktwerking.”
Van oneigenlijke consequenties wil Van Boxtel dan ook niets weten. “De voorschrijver is en blijft de baas. Dit beleid helpt huisartsen bij het volgen van hun eigen richtlijnen: generiek waar het kan, specialité waar het moet.”

Lagere prijzen helpen volgens Menzis om zorgkosten in de toekomst betaalbaar te houden. Voor Van Boxtel is er slechts één maar. Nu profiteren klanten van alle zorgverzekeraars van de forse prijsdalingen. “Andere verzekeraars kunnen best zeggen dat zij zich geen freerider voelen; ze zijn het wel. Het zou eerlijker zijn als degene die zijn nek heeft uitgestoken om onrechtvaardigheden in de farma-kolom uit te bannen, daar ook de vruchten van plukt. Klink moet de wet- en regelgeving zodanig veranderen dat de besparingen op de juiste plek vallen.”

Intussen gaat Menzis op volle kracht vooruit met het preferentiebeleid. Van Boxtel erkent dat het preferentiebeleid de relatie tussen verzekeraars en zorgaanbieders op z’n zachtst gezegd heeft verscherpt. Maar, zegt hij, “wantrouwen is nooit ons oogmerk geweest. Ik voel mij ook geen onderdeel van dat wantrouwen, maar ik constateer dat er partijen zijn die het wel voelen. Wanneer je de gegroeide marktverhouding gerechtvaardigd doorbreekt, leidt dat tot reflexen. Tegen apothekers zeg ik: ons doel is niet om jullie van de markt te krijgen. Wij pakken een mechanisme aan dat maatschappelijk gezien niet houdbaar was. We doen het niet om te pesten. Wij willen graag met apothekers in gesprek om met behoud van het preferentiebeleid te praten over vergroting van de toegevoegde waarde. Aantoonbaar hogere kwaliteit en service willen we belonen.”
Sommige reflexen kunnen in de ogen van Menzis niet door de beugel; de verzekeraar liet in het afgelopen jaar geen kans onbenut om in dat soort gevallen de rechter om een oordeel te vragen. “Af en toe zie je stuiptrekkingen: apothekers die proberen onze verzekerden te verleggen naar een andere zorgverzekeraar. Dat mag niet, en ik vind dat brancheorganisaties dat een halt moeten toeroepen. Net zoals we onder verzekeraars een code hebben dat we zorgverleners niet gebruiken voor eigen reclame.” Dat de meestal relatief kleine zorgaanbieders geen partij zijn voor de machtige verzekeraars, wuift Van Boxtel weg. “Dat is altijd een kwestie van eigen afweging. Er zijn veel individuele fysiotherapeuten en groepspraktijken. Zo hebben we ook kleine apotheken versus de ketens. En grote en kleine zorgverzekeraars. Branches moeten zelf kijken hoe ze daarmee omgaan. Als het scheef groeit, hebben we mededingingsautoriteiten die daar toezicht op houden; die zitten daar volgens mij heel zorgvuldig in. Het zal u gezien mijn eigen publiek verleden niet verbazen dat ik veel waarde hecht aan goed toezicht. Ik heb niet het gevoel dat er sprake is van onevenwichtigheid.”