Internetapotheken

“Bent u op de hoogte van het feit dat medicijnfabrikant Pfizer via internet herhaalrecepten voor alle medicijnen verstrekt?” Op de laatste dag van 2010 legde SP-Tweede Kamerlid Henk van Gerven de minister van Volksgezondheid onder meer deze vraag voor. De politicus speelde in op een nieuwe website (ilivi.nl), een gezondheidsplatform waarvan een bestelservice voor herhaalmedicatie onderdeel vormt. Hoewel de Inspectie en de Nederlandse Mededingingsautoriteit geen bezwaren zien in deze service, vroeg Van Gerven zich af of het initiatief niet in strijd is met de Geneesmiddelenwet, die ‘eenieder verbiedt geneesmiddelen voor te schrijven aan personen die de voorschrijver nog nooit persoonlijk heeft ontmoet, die de voorschrijver niet kent of van wie de voorschrijver de medicatiehistorie niet beschikbaar heeft’.
Apothekerskoepel KNMP vindt dat Pfizer de medicatieveiligheid op het spel zet door de eigen apotheek van de patiënt te passeren en wijst daarnaast op de vele gevaren die internet met zich meebrengt. De overheid runt, samen met alle betrokken partijen, niet voor niets een campagne om consumenten bewust te maken van die gevaren, aldus de KNMP. Vertegenwoordigers van de koepel en Pfizer zaten inmiddels al samen om de tafel om nader tot elkaar te komen. In Nefarma& zetten vice-voorzitter Maayke Fluitman van de KNMP en Dennis van Bergen van der Grijp van Pfizer hun argumenten nog eens uiteen.

Dennis van Bergen van der Grijp (Pfizer)

Farmaceut Pfizer startte eind vorig jaar met de webportal ilivi.nl, waar patiënten onder andere online medicijnen kunnen aanvragen. Vooral dat laatste wordt er in de media nogal uitgelicht. Jammer, vindt Dennis van Bergen van der Grijp (Pfizer), want de portal is een veel breder platform. Mensen kunnen er medische informatie vinden en bijvoorbeeld tips en tests voor een gezonder en prettiger leven. “De online apotheek is daar maar een onderdeel van en wordt helemaal verzorgd door eFarma. Wij hebben daar zelf eigenlijk niets mee te maken.”

Consumenten hebben, vooral bij chronische aandoeningen, behoefte aan een platform op internet waar ze terecht kunnen voor medische informatie en tips. Dat is gebleken uit een consumentenonderzoek dat Pfizer heeft laten doen, vertelt Van Bergen van der Grijp. “Met ilivi.nl proberen wij zo’n plek te bieden. Het platform heeft drie pijlers: informatie, inspiratie en medicatie. Er wordt nu heel veel nadruk gelegd op de pijler medicatie, maar ze zijn alledrie even belangrijk. Voor informatie werken we onder andere samen met ConsuMed. Dat bedrijf heeft al jaren ervaring met het brengen van degelijke en betrouwbare medische informatie. Bij inspiratie kun je denken aan zelftests, checklists, lekkere recepten voor een gezonde maaltijd, maar ook aan producten die het leven aangenamer kunnen maken, zoals braces om zwakke knieën te ondersteunen of DirectLife, een activiteitsmeter van Philips.”

Vragen
Maar vooral de online apotheek roept vragen op in de politiek en de media. Mag een farmaceut wel zomaar een apotheek beginnen, is dat geen concurrentievervalsing? Van Bergen van der Grijp: “Voor de pijler medicatie zijn we een samenwerking aangegaan met eFarma. Die online apotheek bestaat al elf jaar en verzorgt nu de webwinkel voor ons. Klanten kunnen daar vrij verkrijgbare middelen bestellen, maar ook hun receptgeneesmiddelen aanvragen. Daarbij maakt het niet uit of het om een generiek middel of een specialité gaat, en uiteraard ook niet of het van Pfizer komt of niet. In feite hebben wij als Pfizer verder niets te maken met eFarma: zij leveren de medicijnen, zij zorgen dat alle procedures worden doorlopen, dat is allemaal hun verantwoordelijkheid. Het is immers hun vak. Pfizer heeft ook geen inzage in de recepten of de persoonsgegevens van klanten die medicijnen bestellen.”
De KNMP maakt zich zorgen dat de kwaliteit van de zorgverlening achteruit gaat als het persoonlijk contact tussen de apotheker en de consument verdwijnt. Dennis van Bergen van der Grijp denkt dat die zorg niet terecht is. “Het is natuurlijk niet verplicht om de online apotheek te gebruiken als je ilivi bezoekt. Wij richten ons op een bepaalde groep mensen, die behoefte heeft aan zo’n platform. Ze staan positief in het leven, zijn hoger opgeleid, hebben veel handigheid op internet en willen graag zelf informatie kunnen vinden over zaken die hen bezighouden. Deze mensen zijn heel goed in staat om zelf te beoordelen wanneer ze liever persoonlijk contact hebben met de apotheker. Maar vooral voor herhaalrecepten blijkt de behoefte groot te zijn om het allemaal wat makkelijker te regelen. Mensen die al jarenlang dezelfde medicatie slikken, weten wel hoe het allemaal werkt, die zien er weinig meerwaarde in om tijdens werktijden naar de apotheek te moeten gaan om hun medicijnen op te halen. Via de online apotheek kunnen ze dan het recept indienen en de medicijnen worden thuisbezorgd op een moment dat het hen uitkomt. eFarma neemt als het nodig is, bijvoorbeeld bij onduidelijkheid of wijzigingen in de receptuur, nog contact op met de patiënt of de huisarts. En het staat de patiënt vrij om op een ander moment wél gewoon naar een apotheek in de buurt te gaan als er vragen zijn. In de praktijk gebruiken mensen wel vaker verschillende apotheken, bijvoorbeeld eentje bij hun werk en een andere bij hun huis. Het idee van één vaste huisapotheker bestaat al lang niet meer.”

Gesprekken
“Er zijn gesprekken geweest met de KNMP waarin het duidelijk is dat we over sommige dingen van mening verschillen. Zij steunen het idee van de portal en de pijlers informatie en inspiratie, alleen met het deel medicatie zijn zij wat minder gelukkig. Zij komen natuurlijk op voor de belangen van hun eigen achterban, dat is logisch. De gesprekken verlopen heel open en respectvol, zelfs al zijn we het niet overal over eens.”
Tweede Kamerlid Van Gerven (SP) heeft Kamervragen gesteld aan minister Edith Schippers van Volksgezondheid over het initiatief van Pfizer en over internetapotheken in het algemeen. Van Bergen van der Grijp maakt zich geen zorgen dat de politiek het initiatief alsnog een halt zal toeroepen. “Wij doen hier niets nieuws, want online apotheken bestaan al jaren en die voldoen ook aan alle wetgeving. Het gebruik daarvan neemt steeds meer toe, dus het sluit aan bij een duidelijke behoefte. De NMa heeft geoordeeld dat wij niets doen dat in strijd is met de wet, want we sluiten niemand uit en benadelen niemand. Onze informatievoorziening voldoet ook aan alle eisen die daarvoor zijn gesteld: we adverteren geen ziektebeelden en we adverteren ook geen specifieke medicatie. Het is waar dat er op dit moment wat beweging zit in de wetgeving rondom informatie die farmaceuten mogen geven aan consumenten. Als nieuwe regels aanleiding geven om dingen op ons portaal te veranderen, dan zullen we dat uiteraard ook doen.”

Maayke Fluitman (KNMP)

Dat Pfizer met ilivi.nl probeert consumenten te informeren en te inspireren, vindt de KNMP een lovenswaardig streven. Maar verstrekken van medicijnen via internet past volgens Maayke Fluitman, vice-voorzitter van de apothekerskoepel, helemaal niet bij het streven van Pfizer om de kwaliteit van de farmacie te verhogen. “Een apotheker is geen winkelier, maar een zorgverlener. Op deze manier brengt Pfizer medicijnverstrekking terug tot een logistiek vraagstuk. Dat is in strijd met de eigen doelen en waarden van het bedrijf.”

“Wij vinden het positief dat Pfizer probeert iets te bieden waar consumenten behoefte aan hebben. De portal op zichzelf, met veel informatie over ziekte en gezondheid, vinden wij een prima initiatief. Maar met de online apotheek hebben wij moeite. Als KNMP vinden wij het niet alleen belangrijk dat het juiste geneesmiddel bij de juiste persoon komt, maar ook dat het op de goede manier wordt gebruikt. Farmaceuten hebben daar zelf ook groot belang bij, want die willen dat hun medicijnen zo optimaal mogelijk werken en dat gebeurt alleen bij goed gebruik. Pfizer deelt deze waarden met ons en heeft herhaaldelijk aangegeven er ook zelf naar te streven de farmacie op een hoger niveau te krijgen. Daarom begrijpen we niet waarom het bedrijf ervoor heeft gekozen een internetapotheek aan deze portal te verbinden. Waarom is er bijvoorbeeld niet een systeem aan gehangen dat mensen na het intypen van hun postcode verwijst naar de dichtstbijzijnde apotheek?”

Zorgen
Het ‘apotheekgedeelte’ van ilivi.nl wordt verzorgd door eFarma, een online apotheek die al meer dan tien jaar bestaat. Ook zijn er talloze andere internetapotheken die al jaren doen waar de KNMP moeite mee heeft: medicatie verstrekken zonder persoonlijk contact met de klant. Moet de KNMP zich dan niet richten op alle online apotheken? Maayke Fluitman: “Wij maken ons inderdaad zorgen over internetapotheken in het algemeen. De driehoek van contact tussen patiënt, voorschrijvende arts en apotheker is heel belangrijk. Goed gebruik van medicijnen kan alleen met een persoonlijke behandeling. Uit onderzoek blijkt dat er veel fouten worden gemaakt in het gebruik van geneesmiddelen. Het is een belangrijke rol voor de apotheker om te zorgen dat de informatie over het gebruik goed overkomt bij de patiënt. Alleen maar een geschreven instructie bij een doosje is niet voldoende. Er wordt nu wel geroepen dat de bestellingen via internet veilig zijn omdat het vooral om herhaalrecepten gaat, maar daar wordt veel te makkelijk over gedacht. Ook bij medicatie die chronisch wordt gebruikt worden fouten gemaakt, door de patiënten zelf, of omdat er onvoldoende zicht is op de combinaties van middelen die zijn voorgeschreven. Als dat persoonlijke contact en die extra controle ontbreken, is de kans op fouten groter. Niet alleen het gebruik van een geneesmiddel verandert in de loop van de tijd, maar ook de persoonlijke omstandigheden van de patiënt, die van invloed kunnen zijn op het gebruik, veranderen continu. Via een bestelformuliertje op internet kan de apotheker nu eenmaal minder goed inschatten of alle instructies goed zijn overgekomen bij de patiënt en of de informatie die de apotheek heeft volledig is.”
Tegen de online apotheker strijdt de KNMP dus al langer, maar dat nu Pfizer zich hier ook aan waagt, verbaast Maayke Fluitman hogelijk. “Juist van Pfizer weten we dat het die inzichten over persoonlijke dienstverlening met ons deelt. Goede inname van medicatie is een belangrijke factor voor maximale werking en dat kán niet zonder persoonlijk contact. We weten dat Pfizer de farmacie op een hoger niveau wil krijgen. Maar met dit initiatief lijkt het bedrijf opeens een andere richting in te slaan en dat vinden wij moeilijk te begrijpen. Het was ook niet nodig om een online apotheek te verbinden aan het ilivi-platform. Er zijn steeds meer apotheken die naast hun reguliere dienstverlening ook een internetservice aanbieden. Maar dan is er wel vooraf altijd persoonlijk contact geweest en bij twijfel kan de apotheker de patiënt verzoeken toch nog even langs te komen. Soms kan hij er ook voor kiezen zelf bij de patiënt langs te gaan. Pfizer had beter via de portal kunnen verwijzen naar dergelijke apotheken bij de consumenten in de buurt. Dan bieden ze die diensten toch aan, maar dan wel met de persoonlijke zorg van een apotheker eraan verbonden. Dat vind ik echt een gemiste kans.”

Verwarrend
De KNMP zoekt de politiek op dit onderwerp nog niet zelf op, maar probeert eerst op andere manieren consumenten te informeren over de eventuele gevolgen die diensten van online apotheken kunnen hebben. “De overheid is vorig jaar een campagne gestart om te waarschuwen tegen het bestellen van medicijnen via internet. Het is dan wel verwarrend voor consumenten om nog te weten waar ze wel of niet veilig terecht kunnen voor hun medicijnen. Die dubbele signalen maken het niet makkelijker om echt van onecht te onderscheiden. Daar zou de politiek zich best eens over mogen uitspreken. We wachten eerst de antwoorden af van de minister op de Kamervragen die door de SP zijn gesteld. Verder willen we nu vooral de patiënten informeren over de mogelijkheden die zij hebben om aan hun medicijnen te komen, en wat de gevolgen daarvan kunnen zijn. Samen met patiëntenverenigingen zullen we gaan benadrukken hoe belangrijk die driehoek van contact is tussen huisarts, patiënt en apotheker. Consumenten hebben natuurlijk altijd het recht om hun eigen keuzes te maken. Maar dat moeten ze wel goed geïnformeerd kunnen doen. En ze moeten zich bewust zijn van de risico’s als het persoonlijk contact met de apotheker er niet meer is.”